ကမၻာ့ပညာရွင္တုိ႔ မ်က္လံုးထဲက ဗုဒၶဘာသာ

ဗုဒၶဘာသာသည္ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း (၂၆၀ဝ) ခန္႔ကပင္ လူသားထုကို အသိဥာဏ္အလင္းရရွိေစခဲ့ၿပီး အေႏွာင္အဖြဲ႕ႏွင့္ ဥပါဒါန္အစြဲမ်ားမွလြန္ေျမာက္ေစသည့္ သိပၸံနည္းက် ဘာသာတရား ျဖစ္သည္။ ဘာသာေရး အမ်ားစုမွာ တည္ေထာင္သူဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ မ်ားကို ၄င္းတို႔၏ေနာက္လိုက္မ်ားကသာ ခ်ီးက်ဴးဂုဏ္ျပဳ ၾကေသာ္လည္း ဗုဒၶကိုမူ ယေန႔တတ္သိပညာရွင္တိုင္း က မည္သည့္ဘာသာဝင္မဆို ၄င္းတို႔၏မူလခံယူထား ေသာ ဘာသာကိုပင္ အေလးမမူေတာ့ဘဲ ဂုဏ္ျပဳ ခ်ီးက်ဴးၾကသည္။

ဘာသာတရား ရွိသူမ်ားသာမက ေလာကကို အေလးထားသည့္ လြတ္လပ္ေသာ ေတြးေခၚရွင္ဆိုသူ မ်ားကပင္ ခ်ီးက်ဴးဂုဏ္ျပဳၾကေပသည္။ သမိုင္းေၾကာင္း အျမင္အရ ဘာသာေရး လြတ္လပ္မႈသာမက လူသား တို႔၏ သက္ရွင္ထင္ရွားေသာ ဆရာဟူ၍ တစ္စံု တစ္ေယာက္မွ် မရွိခဲ့ဖူးေခ်။ ဘာသာေရးကို ဗုဒၶမေပၚမီက အခ်ိဳ႕ေသာဂိုဏ္းဂဏမ်ားကသာလွ်င္ အပိုင္စီးထားၾက သည္။ ဗုဒၶသည္ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းတြင္ လူတိုင္းအတြက္ အပိုင္းအျခားမဲ့ တံခါးဖြင့္လွစ္ထားသည့္ သမိုင္းဝင္ဆရာ တစ္ဆူ ျဖစ္သည္။ ဗုဒၶသည္ တပည့္သာဝကတို႔အား ငုတ္လွ်ိဳးေနေသာလူ႕စြမ္းအားမ်ားကို ေလ့က်က္တိုးပြား ေစခဲ့သည္။ သီအိုရီမ်ား ယံုၾကည္ခ်က္သက္သက္ႏွင့္ ႐ိုးရာအေလ့အက်င့္ျဖင့္သာမဟုတ္ဘဲ ကိုယ္ပိုင္အေတြ႕ အႀကံဳျဖင့္ေဟာေဖာ္ခဲ့သည့္ ထာဝရခ်မ္းသာကိုေတြ႕ရွိရန္ အသိမဲ့သတၲဝါတစ္ဦးအား အေစခံသဖြယ္သေဘာ မထားဘဲ စိတ္စြမ္းအားႏွင့္ အသိဥာဏ္ကို အေကာင္းဆံုး အသံုးခ်ႏိုင္ရန္ ျပသခဲ့သည္။ ဗုဒၶ၏အဆံုးအမမ်ားသည္ ဘာသာေရးအမွတ္တံဆိပ္ ခတ္ႏွိပ္ရန္မလိုဘဲ မည္သူမဆို ေလ့က်င့္ႏိုင္သည္။

ေအာက္တြင္ ယေန႔ေခတ္သစ္ကမၻာမွ တတ္သိ ပညာရွင္မ်ားအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳထားသည့္ ထင္ရွား ေသာေတြးေခၚပညာရွင္မ်ား၊သမိုင္းပညာရွင္မ်ား၊စာေပ ပညာရွင္မ်ား၊သိပၸံပညာရွင္မ်ား၊ စာေရးဆရာမ်ား၊ ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္မ်ား၏အဆိုအမိန္႔မ်ားကို စုစည္းေဖာ္ျပထားသည္။
သူတို႔အဆိုအရ ဗုဒၶဘာသာသည္ လက္ေတြ႕အက် ဆံုးႏွင့္ ေၾကာင္းက်ိဳးအညီညြတ္ဆံုးေသာဘာသာတရား ျဖစ္သည္။ တိက်ခိုင္မာသည့္ အသိပညာကို ျဖစ္ေပၚ ေစႏိုင္သည္။ ေလ်ာ္ကန္စြာက်င့္ႀကံအားထုတ္ပါက ပိုမို ေကာင္းမြန္သည့္ ဝန္ေဆာင္မႈကို အမွန္တကယ္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ေပမည္။ ဤစာစုမ်ားကို ထုတ္ေဖာ္ျပသ ျခင္းသည္ ဗုဒၶဘာသာ၏သာလြန္ျမင့္ျမတ္မႈကို ျပလိုရင္းမဟုတ္ဘဲ ပညာရွင္အသီးသီး၏အဂတိကင္း ေသာ အျမင္မ်ားကို ဆင္ျခင္သံုးသပ္ႏိုင္ရန္ ျဖစ္သည္။

ဗုဒၶ၏အဆံုးအမ
ဗုဒၶတြင္ အားလံုးေသာေဟာေျပာခ်က္မ်ား၊ တရားေသအယူဝါဒမ်ားထက္ ပိုမိုျမင့္ျမတ္သည့္အရာ တစ္ခုရွိၿပီးျဖစ္သည္။ ဗုဒၶ၏အဆံုးအမေတာ္သည္ လူသားထုအတြက္ တစ္သက္တာလံုး ရင္ကို ေအးျမ ေစသည္။ လူမႈဒုကၡသုကၡ အ႐ႈပ္အေထြးမ်ားအတြက္ ဗုဒၶ၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေဒသနာေတာ္သည္ အတိတ္ကထက္ ယေန႔တြင္ ပို၍လိုအပ္ေပသည္။
(Nehru)

တည္ၾကည္မႈႏွင့္ေမတၲာႏွလံုးသား
ဗုဒၶႏွင့္ပတ္သက္၍ အထင္ရွားဆံုးအရာကား တည္ၾကည္သည့္ သမာဓိ၊ ပညာ၊ ေႏြးေထြးေသာ ေမတၲာ၊ နက္နဲေသာက႐ုဏာတို႔၏ထူးကဲေသာ ေပါင္းစပ္မႈပင္ ျဖစ္သည္။ ဗုဒၶတစ္ဦးတည္းသာ လူ႕သဘာဝ ေကာင္းဆိုး သိစိတ္ကိုကိုယ္စားျပဳသျဖင့္ ယေန႔ကမၻာသည္ ဗုဒၶဆီသို႔ ပို၍ပို၍ပင္ ဦးလွည့္လာေလၿပီ။
(Moni Bagghee)

ဗုဒၶသည္ အျပစ္(sin)ကို မေဟာပါ
စိတ္တည္ၾကည္မႈႏွင့္ သတၲဝါအားလံုးအေပၚ ျမတ္ႏိုးမႈ ကို ဗုဒၶႏွစ္သက္ေတာ္မူသည္။ ဗုဒၶသည္အျပစ္ဟူေသာ(sin) ကိုမေဟာပါ။ အသိဥာဏ္ကင္းမဲ့မႈႏွင့္ေတြေဝမိုက္မဲမႈ တို႔ကိုသာ ေဟာၾကားၿပီး ယင္းတို႔ကို အသိပညာ၊ က႐ုဏာတို႔ျဖင့္ ကုစားႏိုင္ေၾကာင္းကိုသာ ေဟာၾကား ေတာ္မူသည္။
(Dr. S. Radhakisnan)

လူသားတစ္ရပ္လံုးအတြက္ ဗုဒၶ
ဗုဒၶကို ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ားသာ ပိုင္ဆိုင္ၾကသည္ မဟုတ္ပါ။ လူသားထုတစ္ရပ္လံုး ပိုင္ဆိုင္သည္။ ဗုဒၶ၏ ေဒသနာေတာ္သည္ လူတိုင္းႏွင့္သက္ဆိုင္သည္။ ဗုဒၶ ပြင့္ေတာ္မူၿပီးေနာက္ပိုင္းမွေပၚေပါက္လာသည့္ ဘာသာ တရားတိုင္းသည္ ဗုဒၶထံမွ ေကာင္းမြန္သည့္ စိတ္ကူး စိတ္သန္းမ်ားကို ေခ်းငွားရယူထားၾကသည္။
(A Muslim Scholar)

ႏွလံုးသားကို ႏိုးၾကားေစျခင္း
ဘာသာတရားတို႔၏မိခင္ အေတြးအျမင္ ၾကြယ္ဝ သည့္ အေရွ႕တိုင္းႏိုင္ငံမ်ားသည္ စင္စစ္ လွ်ိဳ႕ဝွက္ဖံုးကြယ္ တတ္ေသာ္လည္း ဗုဒၶဘာသာႏွင့္ပတ္သက္၍မူ ကြ်ႏု္ပ္ တို႔အား မွန္ကန္စြာဖြင့္ဆိုမႈေပးပါ၏။ အေၾကာင္းမွာ ကြ်ႏု္ပ္တို႔အား လူ႕သဘာဝ၏အတြင္းပိုင္းတြင္တည္ရွိ ေနသည့္ ကိုယ္က်င့္တရားအလွႏွင့္ျဖဴစင္မႈ(ဝိသုဒိၶ)ကို သိရွိေစေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ ၄င္းတို႔ကို ရွင္သန္သည့္ ဂုဏ္အသေရအျဖစ္ ႏိုးၾကားလာေစရန္ လူ႕ႏွလံုးသား တြင္ ကိန္းဝပ္ေနသည့္အရာမွတစ္ပါး အျခားေသာ တန္ခိုးေတာ္(ဖန္ဆင္းရွင္) မလိုအပ္ေၾကာင္း သိရွိေစ သည္။
(Charles T. Gorham)

ဗုဒၶဘာသာကို သာလြန္သည့္အရာမရွိ
ဗုဒၶဘာသာဝင္ဟုပင္ ဆိုဆို၊ မဟုတ္ဟုပင္ေျပာေျပာ ကြ်ႏု္ပ္သည္ ကမၻာ့ကိုးကြယ္မႈဆိုင္ရာဘာသာေရး စနစ္ အသီးသီးကို ေလ့လာဆန္းစစ္ဖူးပါသည္။ ဗုဒၶ၏ အရိယ မဂၢင္(၈)ပါးႏွင့္ သစၥာ(၄)ပါးတရားထက္ ထူးကဲသာလြန္ သည့္ လွပစြာၿခံဳငံုမိေသာအရာကို မည္သည့္ဘာသာ တြင္မွ် မေတြ႕ရွိရေခ်။ ကြ်ႏု္ပ္အေနျဖင့္ ထိုလမ္းစဥ္ အတိုင္း မိမိ၏ဘဝကို ျပဳျပင္ေနထိုင္ရသည္ကို ေက်နပ္ မိပါသည္။
(Prof. Rhys Davids)

ဗုဒၶဝါဒသည္ စိတ္ကူးယဥ္ေလာကသို႔ ဦးမတည္ပါ
ဗုဒၶဝါဒသည္ ေလာကႏွင့္ဘဝ၏ တကယ္ပကတိ အျဖစ္မွန္ကိုသာ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ရကား သဘာဝဓမၼ အတိုင္း ႐ႈျမင္ေသာဝါဒဟု ဆိုရေပမည္။ ၄င္းဝါဒသည္ အေၾကာင္းအရာဟူသမွ်ကို ယထာဘူတက်ေအာင္ ေလ့လာသံုးသပ္သည္။ ဗုဒၶဝါဒသည္ စိတ္ကူးယဥ္ေလာက ၌ ေမ့ေလ်ာ့ေပ်ာ္ပါးေနေစရန္ ေမွာက္မွားေသာႏွစ္သိမ့္မႈ ကိုလည္းမေပး။ အျပစ္မ်ား အႏၱရာယ္မ်ားကို ေတြးေတာ ၍ စိုးရိမ္ေသာကေရာက္ေနေအာင္ ေခ်ာက္လွန္႔ႏွိပ္စက္ မႈလည္း မျပဳ။ မိမိ၏ ပကတိ အစစ္အမွန္ကို အတိအက် ယထာဘူတက်က် ေျပာျပ၍ လံုးဝ လြတ္လပ္ေရး တည္ၿငိမ္ေရးႏွင့္ ခ်မ္းေျမ႕ေပ်ာ္ရႊင္ေရးကို ရရွိႏိုင္ရန္ လမ္းညႊန္ျပသေပးေပသည္။
(Ven. Dr. W. Rahala)

စၾကဝဠာဘာသာတရား
အနာဂတ္ဘာသာေရးသည္ စၾကဝဠာတစ္ခုလံုး ႏွင့္ဆိုင္သည့္ ဘာသာတရားျဖစ္လာလိမ့္မည္။ ပုဂၢိဳလ္ ေရးဆိုင္ရာ ဘုရားတစ္ဆူထက္ သာလြန္ျမင့္ျမတ္ၿပီး အယူဝါဒမ်ား၊ ဘုရားသခင္၏သဘာဝႏွင့္ ဘာသာ ယံုၾကည္မႈအေျခခံမ်ားကို ေရွာင္ရွားလိမ့္မည္။ သဘာဝႏွင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အဓိပၸာယ္ျပည့္ဝသည့္ေပါင္းစပ္မႈအျဖစ္ ထြက္ေပၚလာသည့္ဘာသာေရးအသိဥာဏ္ကို အေျခခံ လိမ့္မည္။
(Abert Einstein)

ဗုဒၶဘာသာတြင္ ဟန္ေဆာင္မႈမရွိ။
အသိပညာအလင္းကို လြတ္ေျမာက္မႈ၏ အႏွစ္ သာရအျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ေပးျခင္းသည္ ဗုဒၶဘာသာ၏ ဂုဏ္က်က္သေရျဖစ္သည္။ ဗုဒၶဘာသာတြင္ သီလႏွင့္ ပညာကို တစ္ခုစီခြဲျခား၍ မရေပ။ ျမင့္မားေသာဘဝ အေျခခံကိုသီလကျပဳျပင္ေပးလွ်င္ အသိပညာက ဘဝကို ၿပီးျပည့္စံုေစသည္။ ပဋိစၥသမုပၸာဒ္ကို ျပည့္ျပည့္ဝ၀ နားမလည္ဘဲ လိုအပ္သည့္ဝိပႆနာပညာကို မပိုင္ဆိုင္ ခဲ့လွ်င္ မည္သူ႕ကိုမွ် အမွန္တကယ္ စာရိတၲျပည့္ဝသူဟု မဆိုႏိုင္ေပ။ ယင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ ဗုဒၶဘာသာသည္ အျခားဘာသာအားလံုးႏွင့္ကြဲျပားသည္။ ဘုရား တစ္ဆူတည္းသာရွိ၏ဟုယူဆၾကေသာ ဘာသာတရား အားလံုးပင္ တစ္စံုတစ္ရာေသာဟန္ေဆာင္မႈျဖင့္ အစ ျပဳၾကေပသည္။
ယင္းဟန္ေဆာင္မႈမ်ားကို အသိပညာတိုးတက္မႈက ဆန္႔က်င္မိသည့္အခါ ဝမ္းနည္းမႈ(ေသာက)ျဖစ္ရ ေပေတာ့၏။သို႔ရာတြင္ ဗုဒၶဘာသာသည္ ဟန္ေဆာင္မႈ ျဖင့္ အစမပ်ိဳးပါ။ ေက်ာက္ေတာင္အလား ခိုင္မာသည့္ အေၾကာင္းအရာေပၚတြင္ ရပ္တည္ပါသည္။
(Prof. Lakhsmi Narasu)

အသက္ရွင္ေနထိုင္ေရးအစီအမံ
ဗုဒၶဘာသာဟူသည္ ဘဝမွအျမင့္မားဆံုးအက်ိဳးကို ရယူရန္ အျမင့္မားဆံုးလမ္းစဥ္ျဖင့္ အသက္ရွင္ေနထိုင္ ေရးအတြက္ အစီအမံတစ္ခုပင္ျဖစ္သည္။ အသိပညာ စိုးမိုးရာ အေျမာ္အျမင္ႀကီးသည့္ဘာသာတစ္ခုျဖစ္၏။ ဗုဒၶသည္ ဘာသာေျပာင္းသူမ်ားကို အႏိုင္ယူရန္တရား ေဟာျခင္းမဟုတ္ဘဲ တပည့္သာဝကတို႔ကို အသိဥာဏ္ အလင္းရရွိေစရန္ တရားေဟာျခင္းျဖစ္သည္။

(A Western Writer)
လာလွည့္ ႐ႈလွည့္
ဗုဒၶဘာသာသည္ သိျခင္းျမင္ျခင္းသာလွ်င္ ပဓာန ျဖစ္၍ ယံုၾကည္ျခင္းမွာ အရာမဟုတ္ပါေပ။ ဗုဒၶ၏ ေဒသနာမ်ားတြင္ ]ဧဟိပႆိေကာ}ဟု ပါရွိရာ ]လာ၍ ႐ႈလွည့္ပါ}ဟူ၍ဖိတ္ေခၚေလသည္။ ]လာ၍ယံုၾကည္ လက္ခံပါ}ဟု မဆိုေပ။
(Ven. Dr. W. Rahula)

ႏိုင္လိုမင္းထက္ ဘာသာေျပာင္းေစျခင္းမရွိ
စိတ္မပါသည့္ ပရိသတ္အေပၚ ႏိုင္လိုမင္းထက္ ေတြးေခၚယံုၾကည္ေစျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊ တစ္စံု တစ္ရာ ဖိအားေပးမႈ(သို႔မဟုတ္)ေျမႇာက္ပင့္ျခင္း၊ လိမ္လည္ လွည့္ဖ်ားျခင္း၊ေခ်ာ့ေမာ့ေျမႇာက္စားျခင္း ဟူေသာ ဖိအားေပးမႈတစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကိုအားထုတ္ျခင္းျဖင့္ လည္းေကာင္း၊ တစ္စံုတစ္ေယာက္၏ကိုယ္ပိုင္အျမင္ အစြဲအလမ္းကို အႏိုင္ယူျခင္းျဖင့္ လည္းေကာင္း ဘာသာဝင္ေစျခင္းသည္ စဥ္းငယ္မွ် ဗုဒၶဘာသာလမ္းစဥ္ မဟုတ္ပါ။ ဗုဒၶဘာသာသာသနာျပဳမ်ားသည္ ဘာသာေရး ေဈးကြက္တြင္ ဘာသာေျပာင္းသူမ်ားအတြက္ မည္သည့္ အခါမွ် ၿပိဳင္ဆိုင္မႈမျပဳေပ။ ဘာသာဝင္တိုးပြားရန္ ေဈးကြက္ မလုေပ။
(Dr. G. P. Malalasekara)

အေသာကမင္းထံမွ နမူနာ
ဗုဒၶဘာသာဘက္သို႔ဦးလွည့္လိုက္ပါ။ အေသာက မင္းတရားသည္ ျမင့္ျမတ္သည့္ သီလကို ေဟာေျပာ သည္သာမက အျခားေသာယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈမ်ား၏ ေခတ္သစ္အဓိပတိမ်ားကို အရွက္ရေစေလာက္ေအာင္ မင္းအာဏာကို အသံုးျပဳခဲ့ေၾကာင္း ေလ့လာဖတ္႐ႈရ ေပလိမ့္မည္။
(Geoffrey Mortimer)

ႀကီးမားေသာေအာင္ျမင္မႈရရွိလိုက္သူ
ပါဠိမွ အဂၤလိပ္ဘာသာျပန္ဆိုေရးလုပ္ငန္းကို စတင္လုပ္ေဆာင္ခဲ့သည့္ ပထမဆံုးပညာရွင္မ်ားတြင္ ပါဝင္သည့္ တစ္ဦးေသာသူမွာ နာမည္ေက်ာ္ခရစၥယာန္ ဓမၼဆရာႀကီးတစ္ဦး၏သားပင္ျဖစ္သည္။ သူ၏ ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ ဗုဒၶဘာသာထက္ သူ၏ဘာသာက ပိုမိုျမင့္ျမတ္ေၾကာင္း သက္ေသထူရန္ျဖစ္သည္။ သူ႕ ရည္မွန္းခ်က္ အထမေျမာက္ခဲ့ေသာ္လည္း ေမွ်ာ္လင့္ ထားသည္ထက္ ႀကီးမားေသာေအာင္ျမင္မႈကို ရရွိလိုက္ သည္။ ဗုဒၶဘာသာဝင္တစ္ဦးျဖစ္လာရျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ ဤလုပ္ငန္းကို တာဝန္ယူေဆာင္ရြက္ရန္ တြန္းအားေပးခဲ့ သည့္ အခြင့္သင့္မႈကို ဘယ္ေသာအခါမွမေမ့သင့္ေပ။ ယင္းဘာသာျပန္ဆိုမႈလုပ္ငန္းျဖင့္ အေနာက္ႏိုင္ငံသား ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာတို႔အား အဖိုးအနဂၣထိုက္တန္ေသာ ဓမၼအက်ိဳးကိုရရွိေစခဲ့ေလသည္။ ထိုပညာရွင္၏အမည္မွာDr. Phys Davids ျဖစ္သည္။
(Ven. A. Mahinda)

ဗုဒၶဘာသာႏွင့္ေခတ္သစ္သိပၸံပညာ
ဗုဒၶဘာသာႏွင့္ ေခတ္သစ္သိပၸံပညာသည္ အသိ ပညာဆိုင္ရာ အလြန္နီးကပ္ ဆက္စပ္စြာ တည္ရွိေန ေၾကာင္း မၾကာမၾကာဆိုခဲ့ၿပီး ထပ္ခါတလဲလဲေျပာဆိုပါ ဦးမည္။
(Sir Edwin Arnold)

ဗုဒၶဘာသာသည္
အကယ္၍ ေခတ္သစ္သိပၸံပညာလိုအပ္ခ်က္မ်ား ႏွင့္ဖက္ၿပိဳင္သည့္ ဘာသာေရးတစ္ခုရွိခဲ့သည္ဆိုလွ်င္ ၄င္းသည္ ဗုဒၶဘာသာပင္ျဖစ္ေပလိမ့္မည္။
(Albert Einstein)

အေၾကာင္းႏွင့္အက်ိဳး
ဗုဒၶ၏ေဟာညႊန္ခ်က္မ်ားအရ ေလာကကို ျပဳျပင္ စီရင္သည္မဟုတ္ပါ။ ဆုလာဘ္ေပးျခင္း၊ ျပစ္ဒဏ္ခတ္ ျခင္းတို႔အစား အေၾကာင္းအက်ိဳးသတ္မွတ္ခ်က္အားျဖင့္ အလိုအေလ်ာက္ျပဳလုပ္ေျပာဆိုၾကသည့္ ကံအားေလ်ာ္စြာ သာလွ်င္ ျဖစ္ရေၾကာင္း ဗုဒၶဝါဒီတို႔က ယံုၾကည္လက္ခံ ၾကသည္။
(A. Writer)

နိဗၺာန္
ဗုဒၶသည္ ပုဂၢိဳလ္ေရးကိုးကြယ္မႈဆိုင္ရာ ဘုရား သခင္(သို႔မဟုတ္) နတ္ဘုရားမ်ား၏ကူညီမႈ ျမဴတစ္စိ မွ်မပါဘဲ လူတိုင္းကိုယ္တိုင္ရယူႏိုင္သည့္ လြတ္ေျမာက္ ေရးကို ကမၻာ့သမိုင္းတြင္ အဦးဆံုးထုတ္ေဖာ္ေၾကျငာ ခဲ့သည္။ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ ယံုၾကည္ကိုးစားေရး၊ စိတ္ထား ျဖဴစင္ေရး၊ ယဥ္ေက်းပ်ဴငွာေရး၊ အသိပညာပြင့္လင္း ေရး၊ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္အမ်ားအေပၚ ေမတၲာထားရွိေရး တို႔ကို ဗုဒၶက အေလးအနက္အခါခါ ဩဝါဒေပးခဲ့သည္။ ဘဝတြင္ အသိပညာမပါဘဲ ဝိပႆနာပညာကို မရရွိႏိုင္ ရကား ပညာ၏မလြဲမေသြလိုအပ္မႈကိုလည္း တိုက္တြန္း ဆံုးမေတာ္မူခဲ့သည္။
(Prof. Eliot)

လႊမ္းမိုးသည့္ဝါဒ
ဗုဒၶဝါဒသည္ တစ္စံုတစ္ေယာက္ေသာဖန္ဆင္းရွင္ တန္ခိုးရွင္မရွိဟု သိေသာစနစ္၊ လူ႕အတၲကို ျငင္းဆို ေသာစနစ္၊ ထာဝရတည္ၿမဲသည္ဆိုသည့္ ယံုၾကည္မႈကို အမွားတစ္ရပ္အျဖစ္သတ္မွတ္သည့္စနစ္၊ ဝတ္ျပဳ ကိုးကြယ္မႈ ယာဇ္ပူေဇာ္မႈတို႔ျဖင့္ တစ္စံုတစ္ရာ အက်ိဳး သက္ေရာက္မႈရွိသည္ဟူေသာအယူကို ျငင္းပယ္ေသာ စနစ္၊ဘဝလြတ္ေျမာက္မႈအတြက္ ကိုယ္ပိုင္အားထုတ္ ရန္မွတစ္ပါး အျခားဘာမွ်မရွိေၾကာင္း အစဥ္တစိုက္ ေစာင့္ၾကည့္ေနသည့္ စနစ္၊ ဗုဒၶဘာသာ၏ပင္ကိုျဖဴစင္မႈ ျဖင့္ အမိန္႔သစၥာခံရန္ ဘာတာဝန္မွ်မရွိေၾကာင္းသိရွိ၍ ကယ္တင္ရွင္၏အကူအညီကို မည္သည့္အခါမွ်မရွာ ေဖြသည့္စနစ္ ျဖစ္သည္။ မည္သို႔ေသာဥပါဒါန္အစြဲမ်ား ေရာယွက္႐ႈပ္ေထြးေနေစကာမူ ယေန႔တိုင္ လူသားထု အစိတ္အပိုင္းႀကီးကို လႊမ္းမိုးႏိုင္သည့္ဘာသာဝါဒ ျဖစ္ ေနဆဲပင္ျဖစ္သည္။
(T. H. Huxley)

အျပစ္(sin)ႏွင့္ ဗုဒၶဘာသာဝင္တို႔၏အယူအဆ
ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ားအေနျဖင့္ အျပစ္(sin)ႏွင့္ ပတ္သက္သည့္အယူအဆမွာ အျခားဘာသာဝင္တို႔၏ အယူအဆႏွင့္ကြဲျပားသည္။ ဗုဒၶဘာသာဝင္တို႔အဖို႔ (sin) ဟူသည္ ေတြေဝမိုက္မဲမႈ(ေမာဟ)သာ ျဖစ္သည္။ ယုတ္မာ သူဟူသည္ အသိÓာဏ္ကင္းမဲ့သူျဖစ္သည္။ သူသည္ ျပစ္ဒဏ္ေပးရန္၊ ျပစ္တင္႐ံႈ႕ခ်ရန္ လိုအပ္သူမဟုတ္ဘဲ လမ္းညႊန္မႈမ်ားမ်ားေပးရန္သာ လိုအပ္သူ ျဖစ္သည္။ သူ႕ကိုတစ္စံုတစ္ေယာက္ေသာဖန္ဆင္းရွင္ (သို႔)ဘုရား သခင္၏ပညတ္ခ်က္မ်ားကို က်ဴးလြန္ေဖာက္ဖ်က္သူ အျဖစ္သေဘာမထားေပ။ ဘုရားသခင္၏သနားၾကင္နာမႈ ႏွင့္ခြင့္လႊတ္မႈကို ေတာင္းပန္ရယူသူအျဖစ္လည္း မယူဆ ေခ်။ ျပစ္မႈက်ဴးလြန္သူအတြက္ မိတ္သဂၤဟမ်ား အေန ျဖင့္ လူေနမႈစနစ္အတိုင္း ဆင္ျခင္တိုင္းထြာတတ္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးရန္သာ လိုသည္။ ျပစ္မႈက်ဴးလြန္သူသည္ ဘုရားသခင္ထံေတာင္းပန္အသနားခံရန္ ဆုေတာင္း ဝတ္ျပဳႀကိဳးစားမႈတို႔ျဖင့္ အကုသိုလ္အက်ိဳးမွလြတ္ေျမာက္ ႏိုင္သည္ဟု ဗုဒၶဝါဒီတို႔က မယံုၾကည္ေပ။
(Jonh Walters)

နတ္ဘုရားမ်ားလည္း လြတ္ေျမာက္မႈကိုလိုလားၾက
ဗုဒၶသည္ သက္ရွိသတၲဝါမ်ားကို မညႇဥ္းဆဲရန္ နတ္ဘုရားမ်ားအထံဝယ္ ဆုေတာင္းပတၳနာျပဳျခင္း၊ ဘုန္းေတာ္ဘြဲ႕မ်ားရြတ္ဆိုျခင္း၊ ယာဇ္ပူေဇာ္ျခင္းမ်ားကို မျပဳလုပ္ရန္ လူ႕သမိုင္းတြင္ အဦးဆံုးအျပစ္ျပ၍ဆံုးမ ပဲ့ျပင္ခဲ့သည္။ နတ္ဘုရားမ်ားကိုယ္တိုင္လည္း ေၾကာက္ မက္ဖြယ္ေကာင္းေလာက္ေအာင္ ဘဝလြတ္ေျမာက္ေရး လိုအပ္လ်က္ရွိေၾကာင္း ျမတ္စြာဘုရားက သူ၏ေဒသနာ ေတာ္မ်ားတြင္ ထုတ္ေဖာ္ေၾကာ္ျငာခဲ့သည္။
(Prof. Phys Davids)

အျခားဘာသာဝါဒမ်ားကိုေလးစားပါ
မိမိကိုးကြယ္သည့္ဘာသာကိုသာ ခ်ီးျမႇင့္ေျမႇာက္စား ၍ အျခားဘာသာမ်ားကို ဖိႏွိပ္႐ႈတ္ခ်ျခင္းကို မျပဳ လုပ္႐ံုသာ မဟုတ္ေသး။ ဤအေၾကာင္း ထိုအေၾကာင္း မ်ားေၾကာင့္ အျခားဘာသာဝင္မ်ားကိုေလးစားခ်ီးျမႇင့္ ၾကရေပမည္။ ဤသို႔ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ မိမိ၏ဘာသာကို ႀကီးပြားတိုးတက္ေစၿပီးလွ်င္ အျခားဘာသာတို႕အား လည္း ကူညီေထာက္ပံ့ေပသည္။ မိမိကိုးကြယ္သည့္ ဘာသာကိုသာ ခ်ီးျမႇင့္ေျမႇာက္စား၍ အျခားဘာသာကို ဖိႏွိပ္သူမ်ားသည္ မိမိဘာသာကိုၾကည္ညိဳစိတ္ျဖင့္ ‘ငါ့ဘာသာ ဂုဏ္သိန္ထြန္းေတာက္ေစရမည္’ဟု ေတြးေတာယူဆၿပီးျပဳလုပ္ၾကျခင္းအမွန္ျဖစ္ေပသည္။ သို႔ရာတြင္ ဤကဲ့သို႔ျပဳမူေဆာင္ရြက္ျခင္းေၾကာင့္ ၄င္း၏ ဘာသာကို ပိုမိုေလးနက္စြာ အက်ိဳးယုတ္ပ်က္ျပားေစ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ သာယာညီညြတ္ျခင္းသည္ မြန္ျမတ္ေပသည္။ လူအေပါင္းတို႔ မွတ္သားလိုက္နာၾကေလ။
(အေသာကမင္း)
ဖတ္ၾကည့္ၿပီးတဲ့ေနာက္ ကိုယ့္ဘာသာ ကိုယ့္သာသနာကို တန္ဖိုးထားႏိုင္ၾကပါေစ။

စိမ့္စမ္းေရ
အပၸမာဒဓမၼရသမဂၢဇင္း
Dhamma Wizaya မွဓမၼဒါနမွ်ေဝကုသိုလ္-

(Unicode)

ကမ္ဘာ့ပညာရှင်တို့ မျက်လုံးထဲက ဗုဒ္ဓဘာသာ

ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၂၆ဝဝ) ခန့်ကပင် လူသားထုကို အသိဉာဏ်အလင်းရရှိစေခဲ့ပြီး အနှောင်အဖွဲ့နှင့် ဥပါဒါန်အစွဲများမှလွန်မြောက်စေသည့် သိပ္ပံနည်းကျ ဘာသာတရား ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေး အများစုမှာ တည်ထောင်သူဘာသာရေးခေါင်းဆောင် များကို ၄င်းတို့၏နောက်လိုက်များကသာ ချီးကျူးဂုဏ်ပြု ကြသော်လည်း ဗုဒ္ဓကိုမူ ယနေ့တတ်သိပညာရှင်တိုင်း က မည်သည့်ဘာသာဝင်မဆို ၄င်းတို့၏မူလခံယူထား သော ဘာသာကိုပင် အလေးမမူတော့ဘဲ ဂုဏ်ပြု ချီးကျူးကြသည်။

ဘာသာတရား ရှိသူများသာမက လောကကို အလေးထားသည့် လွတ်လပ်သော တွေးခေါ်ရှင်ဆိုသူ များကပင် ချီးကျူးဂုဏ်ပြုကြပေသည်။ သမိုင်းကြောင်း အမြင်အရ ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှုသာမက လူသား တို့၏ သက်ရှင်ထင်ရှားသော ဆရာဟူ၍ တစ်စုံ တစ်ယောက်မျှ မရှိခဲ့ဖူးချေ။ ဘာသာရေးကို ဗုဒ္ဓမပေါ်မီက အချို့သောဂိုဏ်းဂဏများကသာလျှင် အပိုင်စီးထားကြ သည်။ ဗုဒ္ဓသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် လူတိုင်းအတွက် အပိုင်းအခြားမဲ့ တံခါးဖွင့်လှစ်ထားသည့် သမိုင်းဝင်ဆရာ တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓသည် တပည့်သာဝကတို့အား ငုတ်လျှိုးနေသောလူ့စွမ်းအားများကို လေ့ကျက်တိုးပွား စေခဲ့သည်။ သီအိုရီများ ယုံကြည်ချက်သက်သက်နှင့် ရိုးရာအလေ့အကျင့်ဖြင့်သာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့ အကြုံဖြင့်ဟောဖော်ခဲ့သည့် ထာဝရချမ်းသာကိုတွေ့ရှိရန် အသိမဲ့သတ္တဝါတစ်ဦးအား အစေခံသဖွယ်သဘော မထားဘဲ စိတ်စွမ်းအားနှင့် အသိဉာဏ်ကို အကောင်းဆုံး အသုံးချနိုင်ရန် ပြသခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓ၏အဆုံးအမများသည် ဘာသာရေးအမှတ်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ရန်မလိုဘဲ မည်သူမဆို လေ့ကျင့်နိုင်သည်။

အောက်တွင် ယနေ့ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ တတ်သိ ပညာရှင်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် ထင်ရှား သောတွေးခေါ်ပညာရှင်များ၊သမိုင်းပညာရှင်များ၊စာပေ ပညာရှင်များ၊သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများ၊ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ၏အဆိုအမိန့်များကို စုစည်းဖော်ပြထားသည်။
သူတို့အဆိုအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လက်တွေ့အကျ ဆုံးနှင့် ကြောင်းကျိုးအညီညွတ်ဆုံးသောဘာသာတရား ဖြစ်သည်။ တိကျခိုင်မာသည့် အသိပညာကို ဖြစ်ပေါ် စေနိုင်သည်။ လျော်ကန်စွာကျင့်ကြံအားထုတ်ပါက ပိုမို ကောင်းမွန်သည့် ဝန်ဆောင်မှုကို အမှန်တကယ် ဆောင်ရွက်နိုင်ပေမည်။ ဤစာစုများကို ထုတ်ဖော်ပြသ ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏သာလွန်မြင့်မြတ်မှုကို ပြလိုရင်းမဟုတ်ဘဲ ပညာရှင်အသီးသီး၏အဂတိကင်း သော အမြင်များကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓ၏အဆုံးအမ
ဗုဒ္ဓတွင် အားလုံးသောဟောပြောချက်များ၊ တရားသေအယူဝါဒများထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သည့်အရာ တစ်ခုရှိပြီးဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓ၏အဆုံးအမတော်သည် လူသားထုအတွက် တစ်သက်တာလုံး ရင်ကို အေးမြ စေသည်။ လူမှုဒုက္ခသုက္ခ အရှုပ်အထွေးများအတွက် ဗုဒ္ဓ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဒေသနာတော်သည် အတိတ်ကထက် ယနေ့တွင် ပို၍လိုအပ်ပေသည်။
(Nehru)

တည်ကြည်မှုနှင့်မေတ္တာနှလုံးသား
ဗုဒ္ဓနှင့်ပတ်သက်၍ အထင်ရှားဆုံးအရာကား တည်ကြည်သည့် သမာဓိ၊ ပညာ၊ နွေးထွေးသော မေတ္တာ၊ နက်နဲသောကရုဏာတို့၏ထူးကဲသော ပေါင်းစပ်မှုပင် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓတစ်ဦးတည်းသာ လူ့သဘာဝ ကောင်းဆိုး သိစိတ်ကိုကိုယ်စားပြုသဖြင့် ယနေ့ကမ္ဘာသည် ဗုဒ္ဓဆီသို့ ပို၍ပို၍ပင် ဦးလှည့်လာလေပြီ။
(Moni Bagghee)

ဗုဒ္ဓသည် အပြစ်(sin)ကို မဟောပါ
စိတ်တည်ကြည်မှုနှင့် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မြတ်နိုးမှု ကို ဗုဒ္ဓနှစ်သက်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓသည်အပြစ်ဟူသော(sin) ကိုမဟောပါ။ အသိဉာဏ်ကင်းမဲ့မှုနှင့်တွေဝေမိုက်မဲမှု တို့ကိုသာ ဟောကြားပြီး ယင်းတို့ကို အသိပညာ၊ ကရုဏာတို့ဖြင့် ကုစားနိုင်ကြောင်းကိုသာ ဟောကြား တော်မူသည်။
(Dr. S. Radhakisnan)

လူသားတစ်ရပ်လုံးအတွက် ဗုဒ္ဓ
ဗုဒ္ဓကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသာ ပိုင်ဆိုင်ကြသည် မဟုတ်ပါ။ လူသားထုတစ်ရပ်လုံး ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဗုဒ္ဓ၏ ဒေသနာတော်သည် လူတိုင်းနှင့်သက်ဆိုင်သည်။ ဗုဒ္ဓ ပွင့်တော်မူပြီးနောက်ပိုင်းမှပေါ်ပေါက်လာသည့် ဘာသာ တရားတိုင်းသည် ဗုဒ္ဓထံမှ ကောင်းမွန်သည့် စိတ်ကူး စိတ်သန်းများကို ချေးငှားရယူထားကြသည်။
(A Muslim Scholar)

နှလုံးသားကို နိုးကြားစေခြင်း
ဘာသာတရားတို့၏မိခင် အတွေးအမြင် ကြွယ်ဝ သည့် အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများသည် စင်စစ် လျှို့ဝှက်ဖုံးကွယ် တတ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပတ်သက်၍မူ ကျွနု်ပ် တို့အား မှန်ကန်စွာဖွင့်ဆိုမှုပေးပါ၏။ အကြောင်းမှာ ကျွနု်ပ်တို့အား လူ့သဘာဝ၏အတွင်းပိုင်းတွင်တည်ရှိ နေသည့် ကိုယ်ကျင့်တရားအလှနှင့်ဖြူစင်မှု(ဝိသုဒ္ဓိ)ကို သိရှိစေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၄င်းတို့ကို ရှင်သန်သည့် ဂုဏ်အသရေအဖြစ် နိုးကြားလာစေရန် လူ့နှလုံးသား တွင် ကိန်းဝပ်နေသည့်အရာမှတစ်ပါး အခြားသော တန်ခိုးတော်(ဖန်ဆင်းရှင်) မလိုအပ်ကြောင်း သိရှိစေ သည်။
(Charles T. Gorham)

ဗုဒ္ဓဘာသာကို သာလွန်သည့်အရာမရှိ
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟုပင် ဆိုဆို၊ မဟုတ်ဟုပင်ပြောပြော ကျွနု်ပ်သည် ကမ္ဘာ့ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာဘာသာရေး စနစ် အသီးသီးကို လေ့လာဆန်းစစ်ဖူးပါသည်။ ဗုဒ္ဓ၏ အရိယ မဂ္ဂင်(၈)ပါးနှင့် သစ္စာ(၄)ပါးတရားထက် ထူးကဲသာလွန် သည့် လှပစွာခြုံငုံမိသောအရာကို မည်သည့်ဘာသာ တွင်မျှ မတွေ့ရှိရချေ။ ကျွနု်ပ်အနေဖြင့် ထိုလမ်းစဉ် အတိုင်း မိမိ၏ဘဝကို ပြုပြင်နေထိုင်ရသည်ကို ကျေနပ် မိပါသည်။
(Prof. Rhys Davids)

ဗုဒ္ဓဝါဒသည် စိတ်ကူးယဉ်လောကသို့ ဦးမတည်ပါ
ဗုဒ္ဓဝါဒသည် လောကနှင့်ဘဝ၏ တကယ်ပကတိ အဖြစ်မှန်ကိုသာ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရကား သဘာဝဓမ္မ အတိုင်း ရှုမြင်သောဝါဒဟု ဆိုရပေမည်။ ၄င်းဝါဒသည် အကြောင်းအရာဟူသမျှကို ယထာဘူတကျအောင် လေ့လာသုံးသပ်သည်။ ဗုဒ္ဓဝါဒသည် စိတ်ကူးယဉ်လောက ၌ မေ့လျော့ပျော်ပါးနေစေရန် မှောက်မှားသောနှစ်သိမ့်မှု ကိုလည်းမပေး။ အပြစ်များ အန္တရာယ်များကို တွေးတော ၍ စိုးရိမ်သောကရောက်နေအောင် ချောက်လှန့်နှိပ်စက် မှုလည်း မပြု။ မိမိ၏ ပကတိ အစစ်အမှန်ကို အတိအကျ ယထာဘူတကျကျ ပြောပြ၍ လုံးဝ လွတ်လပ်ရေး တည်ငြိမ်ရေးနှင့် ချမ်းမြေ့ပျော်ရွှင်ရေးကို ရရှိနိုင်ရန် လမ်းညွှန်ပြသပေးပေသည်။
(Ven. Dr. W. Rahala)

စကြဝဠာဘာသာတရား
အနာဂတ်ဘာသာရေးသည် စကြဝဠာတစ်ခုလုံး နှင့်ဆိုင်သည့် ဘာသာတရားဖြစ်လာလိမ့်မည်။ ပုဂ္ဂိုလ် ရေးဆိုင်ရာ ဘုရားတစ်ဆူထက် သာလွန်မြင့်မြတ်ပြီး အယူဝါဒများ၊ ဘုရားသခင်၏သဘာဝနှင့် ဘာသာ ယုံကြည်မှုအခြေခံများကို ရှောင်ရှားလိမ့်မည်။ သဘာဝနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသည့်ပေါင်းစပ်မှုအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာသည့်ဘာသာရေးအသိဉာဏ်ကို အခြေခံ လိမ့်မည်။
(Abert Einstein)

ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဟန်ဆောင်မှုမရှိ။
အသိပညာအလင်းကို လွတ်မြောက်မှု၏ အနှစ် သာရအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဂုဏ်ကျက်သရေဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် သီလနှင့် ပညာကို တစ်ခုစီခွဲခြား၍ မရပေ။ မြင့်မားသောဘဝ အခြေခံကိုသီလကပြုပြင်ပေးလျှင် အသိပညာက ဘဝကို ပြီးပြည့်စုံစေသည်။ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ကို ပြည့်ပြည့်ဝဝ နားမလည်ဘဲ လိုအပ်သည့်ဝိပဿနာပညာကို မပိုင်ဆိုင် ခဲ့လျှင် မည်သူ့ကိုမျှ အမှန်တကယ် စာရိတ္တပြည့်ဝသူဟု မဆိုနိုင်ပေ။ ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အခြားဘာသာအားလုံးနှင့်ကွဲပြားသည်။ ဘုရား တစ်ဆူတည်းသာရှိ၏ဟုယူဆကြသော ဘာသာတရား အားလုံးပင် တစ်စုံတစ်ရာသောဟန်ဆောင်မှုဖြင့် အစ ပြုကြပေသည်။
ယင်းဟန်ဆောင်မှုများကို အသိပညာတိုးတက်မှုက ဆန့်ကျင်မိသည့်အခါ ဝမ်းနည်းမှု(သောက)ဖြစ်ရ ပေတော့၏။သို့ရာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဟန်ဆောင်မှု ဖြင့် အစမပျိုးပါ။ ကျောက်တောင်အလား ခိုင်မာသည့် အကြောင်းအရာပေါ်တွင် ရပ်တည်ပါသည်။
(Prof. Lakhsmi Narasu)

အသက်ရှင်နေထိုင်ရေးအစီအမံ
ဗုဒ္ဓဘာသာဟူသည် ဘဝမှအမြင့်မားဆုံးအကျိုးကို ရယူရန် အမြင့်မားဆုံးလမ်းစဉ်ဖြင့် အသက်ရှင်နေထိုင် ရေးအတွက် အစီအမံတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ အသိပညာ စိုးမိုးရာ အမြော်အမြင်ကြီးသည့်ဘာသာတစ်ခုဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဓသည် ဘာသာပြောင်းသူများကို အနိုင်ယူရန်တရား ဟောခြင်းမဟုတ်ဘဲ တပည့်သာဝကတို့ကို အသိဉာဏ် အလင်းရရှိစေရန် တရားဟောခြင်းဖြစ်သည်။

(A Western Writer)
လာလှည့် ရှုလှည့်
ဗုဒ္ဓဘာသာသည် သိခြင်းမြင်ခြင်းသာလျှင် ပဓာန ဖြစ်၍ ယုံကြည်ခြင်းမှာ အရာမဟုတ်ပါပေ။ ဗုဒ္ဓ၏ ဒေသနာများတွင် ]ဧဟိပဿိကော}ဟု ပါရှိရာ ]လာ၍ ရှုလှည့်ပါ}ဟူ၍ဖိတ်ခေါ်လေသည်။ ]လာ၍ယုံကြည် လက်ခံပါ}ဟု မဆိုပေ။
(Ven. Dr. W. Rahula)

နိုင်လိုမင်းထက် ဘာသာပြောင်းစေခြင်းမရှိ
စိတ်မပါသည့် ပရိသတ်အပေါ် နိုင်လိုမင်းထက် တွေးခေါ်ယုံကြည်စေခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံ တစ်ရာ ဖိအားပေးမှု(သို့မဟုတ်)မြှောက်ပင့်ခြင်း၊ လိမ်လည် လှည့်ဖျားခြင်း၊ချော့မော့မြှောက်စားခြင်း ဟူသော ဖိအားပေးမှုတစ်မျိုးမျိုးကိုအားထုတ်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ယောက်၏ကိုယ်ပိုင်အမြင် အစွဲအလမ်းကို အနိုင်ယူခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ဘာသာဝင်စေခြင်းသည် စဉ်းငယ်မျှ ဗုဒ္ဓဘာသာလမ်းစဉ် မဟုတ်ပါ။ ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာပြုများသည် ဘာသာရေး ဈေးကွက်တွင် ဘာသာပြောင်းသူများအတွက် မည်သည့် အခါမျှ ပြိုင်ဆိုင်မှုမပြုပေ။ ဘာသာဝင်တိုးပွားရန် ဈေးကွက် မလုပေ။
(Dr. G. P. Malalasekara)

အသောကမင်းထံမှ နမူနာ
ဗုဒ္ဓဘာသာဘက်သို့ဦးလှည့်လိုက်ပါ။ အသောက မင်းတရားသည် မြင့်မြတ်သည့် သီလကို ဟောပြော သည်သာမက အခြားသောယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများ၏ ခေတ်သစ်အဓိပတိများကို အရှက်ရစေလောက်အောင် မင်းအာဏာကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း လေ့လာဖတ်ရှုရ ပေလိမ့်မည်။
(Geoffrey Mortimer)

ကြီးမားသောအောင်မြင်မှုရရှိလိုက်သူ
ပါဠိမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုရေးလုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးပညာရှင်များတွင် ပါဝင်သည့် တစ်ဦးသောသူမှာ နာမည်ကျော်ခရစ္စယာန် ဓမ္မဆရာကြီးတစ်ဦး၏သားပင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာထက် သူ၏ဘာသာက ပိုမိုမြင့်မြတ်ကြောင်း သက်သေထူရန်ဖြစ်သည်။ သူ့ ရည်မှန်းချက် အထမမြောက်ခဲ့သော်လည်း မျှော်လင့် ထားသည်ထက် ကြီးမားသောအောင်မြင်မှုကို ရရှိလိုက် သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်လာရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့ သည့် အခွင့်သင့်မှုကို ဘယ်သောအခါမှမမေ့သင့်ပေ။ ယင်းဘာသာပြန်ဆိုမှုလုပ်ငန်းဖြင့် အနောက်နိုင်ငံသား ထောင်ပေါင်းများစွာတို့အား အဖိုးအနဂ္ဃထိုက်တန်သော ဓမ္မအကျိုးကိုရရှိစေခဲ့လေသည်။ ထိုပညာရှင်၏အမည်မှာDr. Phys Davids ဖြစ်သည်။
(Ven. A. Mahinda)

ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ
ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာသည် အသိ ပညာဆိုင်ရာ အလွန်နီးကပ် ဆက်စပ်စွာ တည်ရှိနေ ကြောင်း မကြာမကြာဆိုခဲ့ပြီး ထပ်ခါတလဲလဲပြောဆိုပါ ဦးမည်။
(Sir Edwin Arnold)

ဗုဒ္ဓဘာသာသည်
အကယ်၍ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာလိုအပ်ချက်များ နှင့်ဖက်ပြိုင်သည့် ဘာသာရေးတစ်ခုရှိခဲ့သည်ဆိုလျှင် ၄င်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာပင်ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
(Albert Einstein)

အကြောင်းနှင့်အကျိုး
ဗုဒ္ဓ၏ဟောညွှန်ချက်များအရ လောကကို ပြုပြင် စီရင်သည်မဟုတ်ပါ။ ဆုလာဘ်ပေးခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်ခတ် ခြင်းတို့အစား အကြောင်းအကျိုးသတ်မှတ်ချက်အားဖြင့် အလိုအလျောက်ပြုလုပ်ပြောဆိုကြသည့် ကံအားလျော်စွာ သာလျှင် ဖြစ်ရကြောင်း ဗုဒ္ဓဝါဒီတို့က ယုံကြည်လက်ခံ ကြသည်။
(A. Writer)

နိဗ္ဗာန်
ဗုဒ္ဓသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရား သခင်(သို့မဟုတ်) နတ်ဘုရားများ၏ကူညီမှု မြူတစ်စိ မျှမပါဘဲ လူတိုင်းကိုယ်တိုင်ရယူနိုင်သည့် လွတ်မြောက် ရေးကို ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အဦးဆုံးထုတ်ဖော်ကြေငြာ ခဲ့သည်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်ကိုးစားရေး၊ စိတ်ထား ဖြူစင်ရေး၊ ယဉ်ကျေးပျူငှာရေး၊ အသိပညာပွင့်လင်း ရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်အများအပေါ် မေတ္တာထားရှိရေး တို့ကို ဗုဒ္ဓက အလေးအနက်အခါခါ ဩဝါဒပေးခဲ့သည်။ ဘဝတွင် အသိပညာမပါဘဲ ဝိပဿနာပညာကို မရရှိနိုင် ရကား ပညာ၏မလွဲမသွေလိုအပ်မှုကိုလည်း တိုက်တွန်း ဆုံးမတော်မူခဲ့သည်။
(Prof. Eliot)

လွှမ်းမိုးသည့်ဝါဒ
ဗုဒ္ဓဝါဒသည် တစ်စုံတစ်ယောက်သောဖန်ဆင်းရှင် တန်ခိုးရှင်မရှိဟု သိသောစနစ်၊ လူ့အတ္တကို ငြင်းဆို သောစနစ်၊ ထာဝရတည်မြဲသည်ဆိုသည့် ယုံကြည်မှုကို အမှားတစ်ရပ်အဖြစ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်၊ ဝတ်ပြု ကိုးကွယ်မှု ယာဇ်ပူဇော်မှုတို့ဖြင့် တစ်စုံတစ်ရာ အကျိုး သက်ရောက်မှုရှိသည်ဟူသောအယူကို ငြင်းပယ်သော စနစ်၊ဘဝလွတ်မြောက်မှုအတွက် ကိုယ်ပိုင်အားထုတ် ရန်မှတစ်ပါး အခြားဘာမျှမရှိကြောင်း အစဉ်တစိုက် စောင့်ကြည့်နေသည့် စနစ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ပင်ကိုဖြူစင်မှု ဖြင့် အမိန့်သစ္စာခံရန် ဘာတာဝန်မျှမရှိကြောင်းသိရှိ၍ ကယ်တင်ရှင်၏အကူအညီကို မည်သည့်အခါမျှမရှာ ဖွေသည့်စနစ် ဖြစ်သည်။ မည်သို့သောဥပါဒါန်အစွဲများ ရောယှက်ရှုပ်ထွေးနေစေကာမူ ယနေ့တိုင် လူသားထု အစိတ်အပိုင်းကြီးကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည့်ဘာသာဝါဒ ဖြစ် နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။
(T. H. Huxley)

အပြစ်(sin)နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏အယူအဆ
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအနေဖြင့် အပြစ်(sin)နှင့် ပတ်သက်သည့်အယူအဆမှာ အခြားဘာသာဝင်တို့၏ အယူအဆနှင့်ကွဲပြားသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့အဖို့ (sin) ဟူသည် တွေဝေမိုက်မဲမှု(မောဟ)သာ ဖြစ်သည်။ ယုတ်မာ သူဟူသည် အသိÓာဏ်ကင်းမဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် ပြစ်ဒဏ်ပေးရန်၊ ပြစ်တင်ရှုံ့ချရန် လိုအပ်သူမဟုတ်ဘဲ လမ်းညွှန်မှုများများပေးရန်သာ လိုအပ်သူ ဖြစ်သည်။ သူ့ကိုတစ်စုံတစ်ယောက်သောဖန်ဆင်းရှင် (သို့)ဘုရား သခင်၏ပညတ်ချက်များကို ကျူးလွန်ဖောက်ဖျက်သူ အဖြစ်သဘောမထားပေ။ ဘုရားသခင်၏သနားကြင်နာမှု နှင့်ခွင့်လွှတ်မှုကို တောင်းပန်ရယူသူအဖြစ်လည်း မယူဆ ချေ။ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူအတွက် မိတ်သင်္ဂဟများ အနေ ဖြင့် လူနေမှုစနစ်အတိုင်း ဆင်ခြင်တိုင်းထွာတတ်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးရန်သာ လိုသည်။ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူသည် ဘုရားသခင်ထံတောင်းပန်အသနားခံရန် ဆုတောင်း ဝတ်ပြုကြိုးစားမှုတို့ဖြင့် အကုသိုလ်အကျိုးမှလွတ်မြောက် နိုင်သည်ဟု ဗုဒ္ဓဝါဒီတို့က မယုံကြည်ပေ။
(Jonh Walters)

နတ်ဘုရားများလည်း လွတ်မြောက်မှုကိုလိုလားကြ
ဗုဒ္ဓသည် သက်ရှိသတ္တဝါများကို မညှဉ်းဆဲရန် နတ်ဘုရားများအထံဝယ် ဆုတောင်းပတ္ထနာပြုခြင်း၊ ဘုန်းတော်ဘွဲ့များရွတ်ဆိုခြင်း၊ ယာဇ်ပူဇော်ခြင်းများကို မပြုလုပ်ရန် လူ့သမိုင်းတွင် အဦးဆုံးအပြစ်ပြ၍ဆုံးမ ပဲ့ပြင်ခဲ့သည်။ နတ်ဘုရားများကိုယ်တိုင်လည်း ကြောက် မက်ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် ဘဝလွတ်မြောက်ရေး လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း မြတ်စွာဘုရားက သူ၏ဒေသနာ တော်များတွင် ထုတ်ဖော်ကြော်ငြာခဲ့သည်။
(Prof. Phys Davids)

အခြားဘာသာဝါဒများကိုလေးစားပါ
မိမိကိုးကွယ်သည့်ဘာသာကိုသာ ချီးမြှင့်မြှောက်စား ၍ အခြားဘာသာများကို ဖိနှိပ်ရှုတ်ချခြင်းကို မပြု လုပ်ရုံသာ မဟုတ်သေး။ ဤအကြောင်း ထိုအကြောင်း များကြောင့် အခြားဘာသာဝင်များကိုလေးစားချီးမြှင့် ကြရပေမည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏ဘာသာကို ကြီးပွားတိုးတက်စေပြီးလျှင် အခြားဘာသာတို့အား လည်း ကူညီထောက်ပံ့ပေသည်။ မိမိကိုးကွယ်သည့် ဘာသာကိုသာ ချီးမြှင့်မြှောက်စား၍ အခြားဘာသာကို ဖိနှိပ်သူများသည် မိမိဘာသာကိုကြည်ညိုစိတ်ဖြင့် ‘ငါ့ဘာသာ ဂုဏ်သိန်ထွန်းတောက်စေရမည်’ဟု တွေးတောယူဆပြီးပြုလုပ်ကြခြင်းအမှန်ဖြစ်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ပြုမူဆောင်ရွက်ခြင်းကြောင့် ၄င်း၏ ဘာသာကို ပိုမိုလေးနက်စွာ အကျိုးယုတ်ပျက်ပြားစေ၏။ ထို့ကြောင့် သာယာညီညွတ်ခြင်းသည် မွန်မြတ်ပေသည်။ လူအပေါင်းတို့ မှတ်သားလိုက်နာကြလေ။
(အသောကမင်း)
ဖတ်ကြည့်ပြီးတဲ့နောက် ကိုယ့်ဘာသာ ကိုယ့်သာသနာကို တန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။

စိမ့်စမ်းရေ
အပ္ပမာဒဓမ္မရသမဂ္ဂဇင်း
Dhamma Wizaya မှဓမ္မဒါနမျှဝေကုသိုလ်-

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here