The wily monkey-king and a silly crocodile
“ပါးနပ္ေသာ ေမ်ာက္မင္းႏွင့္ ဦးေႏွာက္မဲ့ေသာ မိေက်ာင္း”

Once on a time when Brahmadatta was reigning in Benares, the Bodhisatta came to life as a monkey. When full-grown, he was as big as a foal and enormously strong. He lived alone on the banks of a river, in the middle of which was an island whereon grew mangoes, jackfruits and other fruit-trees.
ေရွးအခါက ဗာရာဏသီျပည္တြင္ ျဗဟၼဒတ္မင္းၾကီးစိုးစံစဥ္ ဘုရားေလာင္သည္ ေမ်ာက္ဘဝသို႔ေရာက္ေနခဲ့၏။ အ႐ြယ္ေရာက္ခ်ိန္တြင္ ျမင္းေပါက္စတစ္ေကာင္ခန္႔အထိ ထြားၾကိဳင္ျပီး အလြန္႔အလြန္ သန္မာ၏။ သူသည္ ျမစ္အလယ္တြင္ သရက္ပင္မ်ား၊ ပိႏၷဲပင္းမ်ားႏွင့္ အျခားသီးပင္မ်ားေပါက္ရာ ကၽြန္းတစ္ကၽြန္းရွိေသာ ျမစ္ကမ္းနေဘးတြင္ တစ္ေကာင္တည္း ေနထိုင္ခဲ့သည္။
And in mid-stream, halfway between the island and the river-bank, a solitary rock rose out of the water. Being as strong as an elephant, the Bodhisatta used to leap from the bank on to this rock and thence on to the island. Here he would eat his fill of the fruits that grew on the island, returning at evening by the way he came. And such was his life from day to day.
ကၽြန္းႏွင့္ ျမစ္ကမ္းအၾကား လမ္းခုလတ္ ေရအလယ္တြင္ ေပၚထြက္ေနေသာ ေက်ာက္တံုးတစ္တံုးရွိ၏။ ဆင္တစ္ေကာင္လို သန္မာေသာ ဘုရားေလာင္းသည္ ျမစ္ကမ္းမွ ေက်ာက္တံုးေပၚသို႔ ခုန္ကူးျပီး ထိုမွတစ္ဆင့္ ကၽြန္းေပၚသို႔ ကူးေလ့ရွိသည္။ ကၽြန္းေပၚတြင္ ေပါက္ေနေသာ သစ္သီးမ်ားကို အဝစားသံုးျပီး ညေနပိုင္းတြင္ လာရာလမ္းအတိုင္း ျပန္လွည့္တတ္၏။ ယင္းမွာ သူ၏ ေန႔စဥ္ဘဝျဖစ္သည္။
Now there lived in those days in that river a crocodile and his mate ; and she, being with young, was led by the sight of the Bodhisatta journeying to and fro to conceive a longing for the monkey’s heart to eat. So she begged her lord to catch the monkey for her. Promising that she should have her fancy, the crocodile went off and took his stand on the rock, meaning to catch the monkey on his evening journey home.
ထိုအခ်ိန္က ျမစ္ထဲတြင္ မိေက်ာင္းဖိုႏွင့္ မိေက်ာင္းမတို႔လည္း ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။ မိေက်ာင္းမသည္ ဘုရားေလာင္း ေခါက္တုံ႔ေခါက္ျပန္ သြားလာသည္ကို ျမင္ေတြ႕ရာ ေမ်ာက္မင္း၏ အသဲႏွလံုးကို စားရန္ ေတာင့္တေနသည္။ သူ႔အတြက္ ေမ်ာက္မင္းကို ဖမ္းေပးရန္ လင္ေတာ္ေမာင္အား ေတာင္းပန္၏။ သူမ၏ အလိုဆႏၵျပည့္ေစရမည္ဟု ကတိေပးျပီး မိေက်ာင္းဖိုသည္ ညေနအိမ္ျပန္မည့္ ေမ်ာက္မင္းကို ဖမ္းရန္ ရည္႐ြယ္ကာ ေရထဲမွထြက္ျပီး ေက်ာက္ဖ်ာေပၚတြင္ ေနရာယူခဲ့သည္။
After ranging about the island all day, the Bodhisatta looked out at evening towards the rock and wondered why the rock stood so high out of the water. For the story goes that the Bodhisatta always marked the exact height of the water in the river, and of the rock in the water. So, when he saw that, though the water stood at the same level, the rock seemed to stand higher out of the water, he suspected that a crocodile might be lurking there to catch him.
ကၽြန္းေပၚတြင္ တစ္ေန႔လံုး ေျခဆန္႔ျပီးေနာက္ ညေနပိုင္းတြင္ ဘုရားေလာင္းသည္ ေက်ာက္ဖ်ာကို သတိထားၾကည့္ျပီး ဘာေၾကာင့္ ေက်ာက္ဖ်ာက ေရျပင္ေပၚ ပိုျမင့္တက္ေနသနည္းဟု ေတြးမိသြား၏။
ဘုရားေလာင္းသည္ ျမစ္ထဲက ေရအျမင့္ႏွင့္ ေရအထက္ေပၚေနေသာ ေက်ာက္ဖ်ာအျမင့္ကို အျမဲတမ္း တိတိက်က် မွတ္သားသည္ဟု ေျပာစမွတ္ရွိသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ထိုအျခင္းအရာကို ျမင္ေသာအခါ ေရသည္ ပံုမွန္ အျမင့္တိုင္းရွိေနျပီး ေက်ာက္ဖ်ာမွာ ေရအထက္သို႔ ပိုထြက္ေနသည္ဟု စဥ္းစားမိသြားျခင္းျဖစ္သည္။ မိေက်ာင္းက ငါ့ကို ဖမ္းဆီးရန္ ထိုေနရာမွာ ေခ်ာင္းေနသည္ဟု ဘုရားေလာင္း သံသယျဖစ္ဝင္သြား၏။
And, in order to find out the facts of the case, he shouted, as though addressing the rock, “Hi! rock!” And, as no reply came back, he shouted three times, “Hi! rock!” And as the rock still kept silence, the monkey called out, “How comes it, friend rock, that you won’t answer me today?”
အေျခေနမွန္ကို သိရွိရန္ ေက်ာက္တံုးကို ေခၚသည့္အေနျဖင့္ ေအာ္ေျပာလိုက္သည္ “ေဟ့ ေက်ာက္တံုး”။ စကားမတုန္႔ျပန္သည့္အတြက္ သံုးၾကိမ္တိတိ ေအာ္ေခၚလိုက္သည္။ “ေဟ့ ေက်ာက္တံုး”။
ေက်ာက္တံုးမွာ ဆက္လက္ ျငိမ္သက္ေနရာ ေမ်ာက္က “ဘယ္လိုျဖစ္တာလည္း သူငယ္ခ်င္း ေက်ာက္တံုး။ ဒီကေန႔ မင့္ငါ့ကို ျပန္မေျဖပါလား” ဟု ေအာ္ေျပာျပန္၏။
“Oh!” thought the crocodile; “so the rock’s in the habit of answering the monkey. I must answer for the rock today.” Accordingly, he shouted, “Yes, monkey; what is it?” “Who are you?” said the Bodhisatta. “I’m a crocodile.” “What are you sitting on that rock for?” “To catch you and eat your heart.”
မိေက်ာင္းက “အို ေက်ာက္တံုးဟာ ေမ်ာက္ကို ျပန္ေျဖတဲ့ အေလ့ထရွိပံုပဲ။ အခုပဲ ငါ ေက်ာက္တုံးကို ျပန္ေျဖရမယ္” ဟု ေတြးလိုက္၏။ ထို႔ေၾကာင့္ “ဟုတ္ကဲ့ ေမ်ာက္မင္း၊ ဘာပါလဲခင္မ်ာ” ဟု ေအာ္ေျပာလိုက္သည္။ ဘုရားေလာင္းက “သင္ ဘယ္သူလဲ” ဟုေမး၏။ “ငါ မိေက်ာင္းပဲ”။ “ဘာအတြက္ ေက်ာက္တံုးေပၚမွာ ထိုင္ေနတာလဲ”။ “သင့္ကို ဖမ္းျပီး အသဲႏွလံုးကို စားမလို႔ပဲ”။
As there was no other way back, the only thing to be done was to outwit the crocodile. So the Bodhisatta cried out,” There’s no help for it then but to give myself up to you. Open your mouth and catch me when I jump.” Now you must know that when crocodiles open their mouths, their eyes shut’. So, when this crocodile unsuspiciously opened his mouth, his eyes shut. And there he waited with closed eyes and open jaws!
ျပန္သြားရန္ အျခားလမ္းမရွိသည့္အတြက္ လုပ္စရာဆိုလို႔ မိေက်ာင္းကို တစ္ပတ္႐ိုက္ရန္သာရွိ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ဘုရားေလာင္းက “မတတ္ႏိုင္ေတာ့ဘူး၊ ဒီေတာ့ ငါကိုယ္တိုင္ပဲ အညံ့ခံေတာ့မယ္။ ပါးစပ္ဟျပီး ငါခုန္ခ်တဲ့အခါ ဖမ္းေပေတာ့” ဟု ေအာ္ေျပာလိုက္သည္။ မိေက်ာင္းမ်ား ပါးစပ္ဟေသာအခါ မ်က္လံုးမ်ား ပိတ္သြားသည္ကို ဤေနရာတြင္ သင္သိထားရမည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မိေက်ာင္းသည္ သံသယကင္းကင္းျဖင့္ ပါးစပ္ဟလိုက္ေသာအခါ မ်က္လံုးမ်ားပိတ္သြား၏။ သူသည္ မ်က္စိမွိတ္ျပီး ပါးစပ္ဟကာ ေစာင့္ေန၏။
Seeing this, the wily monkey made a jump on to the crocodile’s head, and thence, with a spring like lightning, gained the bank.
When the cleverness of this feat dawned on the crocodile, he said, “Monkey, he that in this world possesses the four virtues overcomes his foes. And, so saying, he repeated this stanza : —
ဤအေျခေနကို ျမင္ျပီး ဉာဏ္မ်ားေသာ ေမ်ာက္မင္းသည္ မိေက်ာင္း၏ ခႏၶာကိုယ္ေပၚသို႔ ခုန္ဆင္လိုက္၏။ ထိုမွဆက္၍ လွ်ပ္စီးလက္ျခင္းကဲ့သို႔ လႊားခနဲခုန္ျခင္းျဖင့္ ျမစ္ကမ္းေပၚ ေရာက္သြားေတာ့သည္။
လိမၼာပါးနပ္မႈကို သေဘာေပါက္သြားေသာအခါ မိေက်ာင္းက “ေမ်ာက္မင္းဟာ ဤေလာက၌ရွိေသာ ရန္သူတို႔အေပၚ ေအာင္ပြဲခံႏိုင္သည့္ တရားေလးပါးကို ပိုင္ဆိုင္ထားသူေပတည္း” ဟု မွတ္ခ်က္ခ်ျပီး ဤစာပိုဒ္ကို ႐ြတ္ဆိုေလသည္။
Whoso, monkey-king, like you, combines
Truth, foresight, generosity and diligence,
Shall see his foemen, hocus and flee.
And with this praise of the Bodhisatta, the crocodile betook himself to his own dwelling-place.
ေမ်ာက္မင္း- အသင္ကဲ့သို႔ သစၥာ၊ ပညာ၊ စာဂ၊ လံု႔လဝီရိယ
တစ္ျပိဳင္တည္းရွိထားေသာ မည္သူမဆို ရန္သူမ်ားကို
သိရွိျပီး လွည့္စားကာ လြတ္ေျမာက္ေပလိမ့္မည္။
မိေက်ာင္းသည္ ဤသို႔ ဘုရားေလာင္းကို ခ်ီးက်ဴးျပီး သူေနထိုင္ရာ အရပ္သို႔ ျပန္သြားေလေတာ့သည္။
ေဒါက္တာအရွင္ကုမုဒ (ေဗာဓိတေထာင္)
(Unicode)

The wily monkey-king and a silly crocodile
“ပါးနပ်သော မျောက်မင်းနှင့် ဦးနှောက်မဲ့သော မိကျောင်း”

Once on a time when Brahmadatta was reigning in Benares, the Bodhisatta came to life as a monkey. When full-grown, he was as big as a foal and enormously strong. He lived alone on the banks of a river, in the middle of which was an island whereon grew mangoes, jackfruits and other fruit-trees.

ရှေးအခါက ဗာရာဏသီပြည်တွင် ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီးစိုးစံစဉ် ဘုရားလောင်သည် မျောက်ဘဝသို့ရောက်နေခဲ့၏။ အရွယ်ရောက်ချိန်တွင် မြင်းပေါက်စတစ်ကောင်ခန့်အထိ ထွားကြိုင်ပြီး အလွန့်အလွန် သန်မာ၏။ သူသည် မြစ်အလယ်တွင် သရက်ပင်များ၊ ပိန္နဲပင်းများနှင့် အခြားသီးပင်များပေါက်ရာ ကျွန်းတစ်ကျွန်းရှိသော မြစ်ကမ်းနဘေးတွင် တစ်ကောင်တည်း နေထိုင်ခဲ့သည်။

And in mid-stream, halfway between the island and the river-bank, a solitary rock rose out of the water. Being as strong as an elephant, the Bodhisatta used to leap from the bank on to this rock and thence on to the island. Here he would eat his fill of the fruits that grew on the island, returning at evening by the way he came. And such was his life from day to day.

ကျွန်းနှင့် မြစ်ကမ်းအကြား လမ်းခုလတ် ရေအလယ်တွင် ပေါ်ထွက်နေသော ကျောက်တုံးတစ်တုံးရှိ၏။ ဆင်တစ်ကောင်လို သန်မာသော ဘုရားလောင်းသည် မြစ်ကမ်းမှ ကျောက်တုံးပေါ်သို့ ခုန်ကူးပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ကျွန်းပေါ်သို့ ကူးလေ့ရှိသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် ပေါက်နေသော သစ်သီးများကို အဝစားသုံးပြီး ညနေပိုင်းတွင် လာရာလမ်းအတိုင်း ပြန်လှည့်တတ်၏။ ယင်းမှာ သူ၏ နေ့စဉ်ဘဝဖြစ်သည်။

Now there lived in those days in that river a crocodile and his mate ; and she, being with young, was led by the sight of the Bodhisatta journeying to and fro to conceive a longing for the monkey’s heart to eat. So she begged her lord to catch the monkey for her. Promising that she should have her fancy, the crocodile went off and took his stand on the rock, meaning to catch the monkey on his evening journey home.

ထိုအချိန်က မြစ်ထဲတွင် မိကျောင်းဖိုနှင့် မိကျောင်းမတို့လည်း နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ မိကျောင်းမသည် ဘုရားလောင်း ခေါက်တုံ့ခေါက်ပြန် သွားလာသည်ကို မြင်တွေ့ရာ မျောက်မင်း၏ အသဲနှလုံးကို စားရန် တောင့်တနေသည်။ သူ့အတွက် မျောက်မင်းကို ဖမ်းပေးရန် လင်တော်မောင်အား တောင်းပန်၏။ သူမ၏ အလိုဆန္ဒပြည့်စေရမည်ဟု ကတိပေးပြီး မိကျောင်းဖိုသည် ညနေအိမ်ပြန်မည့် မျောက်မင်းကို ဖမ်းရန် ရည်ရွယ်ကာ ရေထဲမှထွက်ပြီး ကျောက်ဖျာပေါ်တွင် နေရာယူခဲ့သည်။

After ranging about the island all day, the Bodhisatta looked out at evening towards the rock and wondered why the rock stood so high out of the water. For the story goes that the Bodhisatta always marked the exact height of the water in the river, and of the rock in the water. So, when he saw that, though the water stood at the same level, the rock seemed to stand higher out of the water, he suspected that a crocodile might be lurking there to catch him.

ကျွန်းပေါ်တွင် တစ်နေ့လုံး ခြေဆန့်ပြီးနောက် ညနေပိုင်းတွင် ဘုရားလောင်းသည် ကျောက်ဖျာကို သတိထားကြည့်ပြီး ဘာကြောင့် ကျောက်ဖျာက ရေပြင်ပေါ် ပိုမြင့်တက်နေသနည်းဟု တွေးမိသွား၏။
ဘုရားလောင်းသည် မြစ်ထဲက ရေအမြင့်နှင့် ရေအထက်ပေါ်နေသော ကျောက်ဖျာအမြင့်ကို အမြဲတမ်း တိတိကျကျ မှတ်သားသည်ဟု ပြောစမှတ်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအခြင်းအရာကို မြင်သောအခါ ရေသည် ပုံမှန် အမြင့်တိုင်းရှိနေပြီး ကျောက်ဖျာမှာ ရေအထက်သို့ ပိုထွက်နေသည်ဟု စဉ်းစားမိသွားခြင်းဖြစ်သည်။ မိကျောင်းက ငါ့ကို ဖမ်းဆီးရန် ထိုနေရာမှာ ချောင်းနေသည်ဟု ဘုရားလောင်း သံသယဖြစ်ဝင်သွား၏။

And, in order to find out the facts of the case, he shouted, as though addressing the rock, “Hi! rock!” And, as no reply came back, he shouted three times, “Hi! rock!” And as the rock still kept silence, the monkey called out, “How comes it, friend rock, that you won’t answer me today?”

အခြေနေမှန်ကို သိရှိရန် ကျောက်တုံးကို ခေါ်သည့်အနေဖြင့် အော်ပြောလိုက်သည် “ဟေ့ ကျောက်တုံး”။ စကားမတုန့်ပြန်သည့်အတွက် သုံးကြိမ်တိတိ အော်ခေါ်လိုက်သည်။ “ဟေ့ ကျောက်တုံး”။
ကျောက်တုံးမှာ ဆက်လက် ငြိမ်သက်နေရာ မျောက်က “ဘယ်လိုဖြစ်တာလည်း သူငယ်ချင်း ကျောက်တုံး။ ဒီကနေ့ မင့်ငါ့ကို ပြန်မဖြေပါလား” ဟု အော်ပြောပြန်၏။

“Oh!” thought the crocodile; “so the rock’s in the habit of answering the monkey. I must answer for the rock today.” Accordingly, he shouted, “Yes, monkey; what is it?” “Who are you?” said the Bodhisatta. “I’m a crocodile.” “What are you sitting on that rock for?” “To catch you and eat your heart.”

မိကျောင်းက “အို ကျောက်တုံးဟာ မျောက်ကို ပြန်ဖြေတဲ့ အလေ့ထရှိပုံပဲ။ အခုပဲ ငါ ကျောက်တုံးကို ပြန်ဖြေရမယ်” ဟု တွေးလိုက်၏။ ထို့ကြောင့် “ဟုတ်ကဲ့ မျောက်မင်း၊ ဘာပါလဲခင်မျာ” ဟု အော်ပြောလိုက်သည်။ ဘုရားလောင်းက “သင် ဘယ်သူလဲ” ဟုမေး၏။ “ငါ မိကျောင်းပဲ”။ “ဘာအတွက် ကျောက်တုံးပေါ်မှာ ထိုင်နေတာလဲ”။ “သင့်ကို ဖမ်းပြီး အသဲနှလုံးကို စားမလို့ပဲ”။

As there was no other way back, the only thing to be done was to outwit the crocodile. So the Bodhisatta cried out,” There’s no help for it then but to give myself up to you. Open your mouth and catch me when I jump.” Now you must know that when crocodiles open their mouths, their eyes shut’. So, when this crocodile unsuspiciously opened his mouth, his eyes shut. And there he waited with closed eyes and open jaws!

ပြန်သွားရန် အခြားလမ်းမရှိသည့်အတွက် လုပ်စရာဆိုလို့ မိကျောင်းကို တစ်ပတ်ရိုက်ရန်သာရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရားလောင်းက “မတတ်နိုင်တော့ဘူး၊ ဒီတော့ ငါကိုယ်တိုင်ပဲ အညံ့ခံတော့မယ်။ ပါးစပ်ဟပြီး ငါခုန်ချတဲ့အခါ ဖမ်းပေတော့” ဟု အော်ပြောလိုက်သည်။ မိကျောင်းများ ပါးစပ်ဟသောအခါ မျက်လုံးများ ပိတ်သွားသည်ကို ဤနေရာတွင် သင်သိထားရမည်။ ထို့ကြောင့် မိကျောင်းသည် သံသယကင်းကင်းဖြင့် ပါးစပ်ဟလိုက်သောအခါ မျက်လုံးများပိတ်သွား၏။ သူသည် မျက်စိမှိတ်ပြီး ပါးစပ်ဟကာ စောင့်နေ၏။

Seeing this, the wily monkey made a jump on to the crocodile’s head, and thence, with a spring like lightning, gained the bank.
When the cleverness of this feat dawned on the crocodile, he said, “Monkey, he that in this world possesses the four virtues overcomes his foes. And, so saying, he repeated this stanza : —

ဤအခြေနေကို မြင်ပြီး ဉာဏ်များသော မျောက်မင်းသည် မိကျောင်း၏ ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်သို့ ခုန်ဆင်လိုက်၏။ ထိုမှဆက်၍ လျှပ်စီးလက်ခြင်းကဲ့သို့ လွှားခနဲခုန်ခြင်းဖြင့် မြစ်ကမ်းပေါ် ရောက်သွားတော့သည်။
လိမ္မာပါးနပ်မှုကို သဘောပေါက်သွားသောအခါ မိကျောင်းက “မျောက်မင်းဟာ ဤလောက၌ရှိသော ရန်သူတို့အပေါ် အောင်ပွဲခံနိုင်သည့် တရားလေးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူပေတည်း” ဟု မှတ်ချက်ချပြီး ဤစာပိုဒ်ကို ရွတ်ဆိုလေသည်။

Whoso, monkey-king, like you, combines
Truth, foresight, generosity and diligence,
Shall see his foemen, hocus and flee.
And with this praise of the Bodhisatta, the crocodile betook himself to his own dwelling-place.

မျောက်မင်း- အသင်ကဲ့သို့ သစ္စာ၊ ပညာ၊ စာဂ၊ လုံ့လဝီရိယ
တစ်ပြိုင်တည်းရှိထားသော မည်သူမဆို ရန်သူများကို
သိရှိပြီး လှည့်စားကာ လွတ်မြောက်ပေလိမ့်မည်။

မိကျောင်းသည် ဤသို့ ဘုရားလောင်းကို ချီးကျူးပြီး သူနေထိုင်ရာ အရပ်သို့ ပြန်သွားလေတော့သည်။

ဒေါက်တာအရှင်ကုမုဒ (ဗောဓိတထောင်)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here